Disaster Management 2
II) ကူညီကယ္တင္ျခင္း အဆင့္
ဒီအဆင့္ကေတာ့ ျပင္ပအကူအညီေတြ ကပ္ေဘးဆိုက္ေရာက္ရာ ေနရာကို ေရာက္ရွိခ်ိန္ကေန စတင္ပါတယ္။ ကပ္ေဘး တစ္ခု ဆိုက္ေရာက္ျပီဆိုတာနဲ႕ လိုအပ္တဲ့ ေဆးကုသမႈေတြ ျပဳလုပ္ေပးဖို႕နဲ႕ ကူးစက္ႏိုင္တဲ့ ေရာဂါကာကြယ္ဖို႕ ေဆး၀ါး အေထာက္အကူပစၥည္းေတြ အဓိက လိုအပ္ပါတယ္။ အေရးေပၚ အေျခအေနကို လြန္ေျမာက္ျပီးတဲ့ အခါမွာေတာ့ အစားအစာ၊ ေစာင္၊ အ၀တ္အထည္၊ ခိုနားစရာ ေနရာ၊ သန္႕ရွင္းေရးအတြက္ လိုအပ္တဲ့ အင္ဂ်င္နီယာသံုး စက္မႈ ပစၥည္းေတြ၊ ေဆာက္လုပ္ေရး ပစၥည္းေတြ စသျဖင့္ လိုအပ္လာပါလိမ့္မယ္။လိုအပ္ခ်က္ေတြနဲ႕ ရရွိႏိုင္တဲ့ အရင္းအျမစ္ေတြကို ေသခ်ာ သိရွိႏိုင္ဖို႕ ပ်က္စီးဆံုး႐ႈံးမႈ စာရင္းကို ျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ေကာက္ယူဖို႕ လိုအပ္ပါတယ္။
ကပ္ေဘး စီမံခန္႕ခဲြေရးမွဴး (Managers) ေတြဟာ အလွ်ဴပစၥည္း အေျမာက္အျမားကို လက္ခံရယူဖို႕ အသင့္ျပင္ထားရပါမယ္။ လူသားခ်င္း စာနာေထာက္ထားမႈနဲ႕ အကူအညီေပးတဲ့ ပစၥည္းေတြကို လက္ခံရာမွာ..
၁) ပစၥည္းမ်ားကို လက္ခံရယူျခင္း
၂) သယ္ယူပို႕ေဆာင္ျခင္း
၃) သိုေလွာင္ျခင္း ႏွင့္
၄) ျဖန္႕ေ၀ျခင္းဆိုျပီး ပိုင္းျခားႏိုင္ပါတယ္။
ေရာဂါႏွင့္ ပါတ္သတ္ေသာ အခ်က္အလက္မ်ား ေကာက္ယူ၊ စစ္ေဆးသံုးသပ္ျခင္းႏွင့္ ေရာဂါမ်ားကို ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္း
ကပ္ေဘးမ်ားဟာ ကူးစက္ေရာဂါ ျဖစ္ပြါးေစမႈမ်ားကို ေအာက္ပါနည္းလမ္းမ်ား နဲ႕ ပိုမိုမ်ားျပားေစပါတယ္..
၁) ယာယီ လူေနထိုင္ဖို႕ ျပဳလုပ္ထားေပးတဲ့ ေနရာေတြမွာ လူေနမႈ သိပ္သည္းဆ ျမင့္မားျခင္း (OverCrowding) ႏွင့္ သန္႕ရွင္းမႈ နည္းပါးျခင္း (Poor Sanitation) ေတြေၾကာင့္ အသက္႐ႈလမ္းေၾကာင္းမွာ ျဖစ္ပြါးတဲ့ ေရာဂါ အစရွိတဲ့ ေရာဂါေတြ တိုးပြါးလာတာ ေတြ ေတြ႕ရွိရပါတယ္။
၂)လူေတြ ေျပာင္းေရြ႕ေနထိုင္ျခင္းေၾကာင့္ ကူးစက္ေရာဂါျဖစ္ပြါးႏိုင္ေျခရွိျပီးသား ေရြ႕ေျပာင္းေနထိုင္သူ ပဲ ျဖစ္ျဖစ္ အဲဒီေနရာမွာ ေနထိုင္ေနသူပဲ ျဖစ္ျဖစ္ ကူးစက္ေရာဂါ စတင္ ျဖစ္ပြါးတာ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
၃)ေရေပးေ၀မႈ အခက္အခဲနဲ႕ သန္႕ရွင္းတဲ့ ေသာက္သံုးေရ မရရွိႏိုင္ျခင္း ၊ မိလႅာစနစ္ ပ်က္စီးျခင္းႏွင့္ လွ်ပ္စစ္မီး မရရွိျခင္းတို႕ဟာ သဘာ၀ေၾကာင့္ ျဖစ္တဲ့ ကပ္ေဘးေတြမွာ အမ်ားဆံုး ေတြ႕ရွိရပါတယ္။
၄) အလွ်ဴေငြတို႕ လုပ္အားတို႕ စတဲ့ အရင္းအျမစ္ေတြဟာ မိမိတို႕ လုပ္ေနၾက အလုပ္ကေနဖယ္ခြါျပီးေတာ့ ကယ္ဆယ္ေရး လုပ္ငန္းေတြ ဆီကို ေရာက္သြားေလ့ ရွိပါတယ္။
၅) သဘာ၀ ပတ္၀န္းက်င္ ေျပာင္းလဲမႈေၾကာင့္ ေရာဂါ ျဖန္႕ေ၀တဲ့ ၾကားခံ သတၱ၀ါေတြ ပိုမို ေပါက္ဖြားေစႏိုင္ပါတယ္။(ၾကြက္၊ ျခင္၊ ယင္၊ ျဖဳတ္...)
၆) အိမ္ေမြး နဲ႕ ေတာရိုင္း တိရစာၧန္ေတြ ေရြ႕ေျပာင္းမႈေၾကာင့္ တိရစာၧန္ေတြမွ တဆင့္ ကူးစက္တတ္တဲ့ ေရာဂါေတြ ဟာ တိရစာၧန္အခ်င္းခ်င္းကို ျဖစ္ေစ လူေတြကို ျဖစ္ေစ ကူးစက္ေစႏိုင္ပါတယ္။ (
၇) အစားအစာျဖန္႕ေ၀ျခင္း၊ ေသာက္သံုးေရ အရင္းအျမစ္ အသစ္ေဖာ္ထုတ္ေပးျခင္း၊ ေနစရာ ေနရာ အသစ္ခ်ထားေပးျခင္း စသည္တို႕ေတြေၾကာင့္လည္း ကူးစက္ေရာဂါေတြ ျဖစ္ေစႏိုင္ ပါေသးတယ္။
ကပ္ေဘးျပီးတဲ့ေနာက္ အျဖစ္အမ်ားဆံုးကေတာ့ အစာအိမ္နဲ႕ အူေယာင္ျပီး ျဖစ္တဲ့ အထက္လွန္ ေအာက္ေလွ်ာ (Gastroentritis) ေရာဂါ ပါ။ အဲဒီေရာဂါဟာ အထက္က ေဖာ္ျပခဲ့တဲ့ အမွတ္စဥ္ ၁၊ ၂၊ ၃ နဲ႕ အမ်ားဆံုး ဆက္စပ္ေနပါတယ္။ အသက္႐ႈလမ္းေၾကာင္း တစ္ေလွ်ာက္ျဖစ္တဲ့ ေရာဂါေတြကိုလည္း ေတြ႕ရွိရပါတယ္။ ပိုးမႊား၊ တိရစာၧန္တို႕ကေန တဆင့္ ကူးစက္တဲ့ ေရာဂါေတြကေတာ့ ကပ္ေဘးျပီး ခ်က္ခ်င္း ျဖစ္ပြါးေလ့မရွိပဲ ရက္သတၱပါတ္ ေတာ္ေတာ္ၾကာမွပဲ ေပၚလာေလ့ရွိပါတယ္။
အိမ္ေမြးနဲ႕ ေတာရိုင္းတိရစာၧန္ေတြ နဲ႕ လူေတြ နီးနီးကပ္ကပ္ ရွိေနျခင္းကလည္း တိရစာၧန္ကေန တဆင့္ ကူးစက္တဲ့ ေရာဂါေတြ ျဖစ္ေစပါတယ္။ အိမ္ေမြးတိရစာၧန္ေတြကို ပိုင္ရွင္ေတြက သူတို႕နဲ႕ အတူ ေခၚေဆာင္လာတဲ့ အတြက္ သူတို႕ကေန အသား၀ါေရာဂါ (leptospirsosis) နဲ႕ တိုက္ဖိြဳက္ေရာဂါ ( Rickettsiosis) တို႕ကူးစက္ႏိုင္ပါတယ္။ ေတာရိုင္း တိရစာၧန္ ေတြကေနေတာ့ လူကို ေသေစႏိုင္တဲ့ ဦးေႏွာက္ အေျမွးပါးေယာင္ ေရာဂါ ( Equine encephalitis) ၊ ေခြး႐ူးျပန္ေရာဂါ (Rabies) အစရွိတဲ့ ေရာဂါေတြကို ျပန္႕ပြါးေစႏိုင္ပါတယ္။
လူထုက်န္းမာေရးအတြက္ အဓိက ထားလုပ္ေဆာင္ရမယ့္ အခ်က္ေတြကေတာ့
၁) ျမန္ႏိုင္သမွ် အျမန္ဆံုး လူထုက်န္းမာေရး လုပ္ေဆာင္ခ်က္မ်ား လုပ္ေဆာင္ေပးျခင္း၊
၂) အစုလိုက္ အျပံဳလိုက္ ေရာဂါ ျဖစ္ပြါးျခင္းကို အျမန္ဆံုးသိရွိႏိုင္ ေစမည့္ သတင္းပို႕ရန္ နည္းလမ္းမ်ား ေရးဆဲြျခင္းႏွင့္ ေရာဂါ ျပန္႕ပြါးမႈ ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္းကို လ်င္ျမန္စြာ ေဆာင္ရြက္ျခင္း
၃) အစုလိုက္ အျပံဳလိုက္ ေရာဂါ ျဖစ္ပြါးျခင္း သတင္းပို႕ခ်က္မ်ားရရွိပါက အျမန္ဆံုး စံုစမ္း စစ္ေဆးျခင္းတို႕ ျဖစ္ပါတယ္။
ကာကြယ္ေဆး ထိုးျခင္း
ကပ္ေဘး ဆိုက္ေရာက္တဲ့ ေနရာေတြမွာ ကာကြယ္ေဆးထိုးဖို႕ လူထုကေန ေတာင္းဆိုေလ့ရွိပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ တိုက္ဖိြဳက္ (Typhoid) ၊ ကာလ၀မး္ (Cholera)၊ နဲ႕ ေမးခိုင္ (Tetanus) ကာကြယ္ေဆးေတြပါ။
ကမာၻက်န္းမာေရး အဖဲြ႕အစည္း (WHO) ကေတာ့ ဒီလိုကပ္ေဘး ဆိုက္ေရာက္တဲ့ ေနရာေတြမွာ တိုက္ဖိြဳက္နဲ႕ ကာလ၀မ္းေရာဂါ ကာကြယ္ေဆးထိုးဖို႕ အၾကံမျပဳပါဘူး။ ဒီေဆးေတြဟာ အၾကိမ္ေရအမ်ား နဲ႕ ထိုးရတဲ့ ( တစ္ခါ ထိုးလိုက္ရုံနဲ႕ အက်ိဳးမရွိ) ကာကြယ္ေဆးေတြ ျဖစ္ေနလို႕ပါ။ ဒီလို အၾကိမ္ေရအမ်ား နဲ႕ ထိုးတဲ့ အခါမွာ ေနာက္တစ္ၾကိမ္ ထပ္လာထိုးမယ့္လူေတြ နည္းသြားႏိုင္ပါတယ္။ ျပီးေတာ့ ကာကြယ္ေဆးထိုးဖို႕ လူအင္အား အမ်ားၾကီးလိုအပ္တဲ့ အတြက္ ဒီလူေတြကို တျခားကယ္ဆယ္ေရးလုပ္ငန္းမွာ သံုးရင္ ပို အက်ိဳးမ်ားႏိုင္ပါတယ္။ ့ ေဆးထိုးမႈ နည္းလမ္းနဲ႕ သန္႕စင္မႈ (Sterilization) နည္းလမ္းေတြ ကိုလည္း စနစ္တက် ေစာင့္ၾကပ္ၾကည္႐ႈမႈ မလုပ္ႏိုင္လို႕ ေကာင္းက်ိဳးထက္ ဆိုးက်ိဳး ပိုမ်ားေစႏိုင္ပါတယ္။ အဆိုးဆံုးကေတာ့ ကာကြယ္ေဆးထိုးထားတယ္ဆိုျပီး လုိအပ္တဲ့ ကာကြယ္မႈ လုပ္ငန္းေတြကို မလုပ္ၾကေတာ့တာပါပဲ။ ဒါေပမယ့္ သြားေရာက္ကူညီမယ့္ က်န္းမာေရး လုပ္သားေတြကိုေတာ့ ကာကြယ္ေဆး ထုိးေပးသင့္ပါတယ္။
ကပ္ေဘးအတြင္မွာေကာ ကပ္ေဘး ျပီးတဲ့ေနာက္မွာပါ ေမးခိုင္ေရာဂါ ျဖစ္ပြါးမႈ သိသိသာသာ တက္လာတာကို မေတြ႕ရွိရတဲ့ အတြက္ ေမးခိုင္ကာကြယ္ေဆးထိုးႏွံျခင္းဟာလည္း မလိုအပ္ပါဘူး။ ကပ္ေဘးမဆိုက္ခင္ ေဒသခံလူေတြကို ေမးခိုင္ ကိုယ္ခံအား အျပည့္အ၀ ရေစဖို႕ ပံုမွန္ေဆးထိုးေပးထားျခင္းသာ ျပဳလုပ္သင့္ပါတယ္။
တကယ္တမ္းမွာေတာ့ သန္႕ရွင္းတဲ့ ေသာက္သံုးေရ ျဖန္႕ေ၀ေပးျခင္းနဲ႕ အညစ္အေၾကးမ်ားကို စနစ္တက် စြန္႕ပစ္ျခင္းကသာ လက္ေတြ႕အက်ဆံုးနဲ႕ အထိေရာက္ဆံုး ကာကြယ္မႈ နည္းလမ္းျဖစ္ပါတယ္။
အာဟာရ
ကပ္ေဘးေတြဟာ ျဖစ္ပြါးမႈကာလအခ်ိန္၊ ျပင္းထန္မႈ အရွိန္ ၊ ျဖစ္ပါြးတဲ့ ကပ္အမ်ိဳးအစားေတြအေပၚမူတည္ျပီး ျဖစ္ပြါးတဲ့ ေနရာရွိ လူေတြရဲ႕ အာဟာရ အေျခအေနအေပၚ သက္ေရာက္မႈ ရွိႏိုင္ပါတယ္။ ေနာက္ျပီးေတာ့ ကပ္ေဘး မျဖစ္ပြါးခင္ ေဒသမွာ ရွိေနတဲ့ လူေတြရဲ႕ အာဟာရ အေျခအေနေပၚလည္း မူတည္ပါတယ္။ေကာက္ပဲ သီးႏွံမ်ား ပ်က္စီးျခင္း၊ သိုေလွာင္ရံုမ်ား ပ်က္စီးျခင္းႏွင့္ အစားအစာ ျဖန္႕ေ၀မႈ စနစ္ ပ်က္စီးျခင္းေတြေၾကာင့္ လူေတြ အာဟာရ ခ်ိဳ႕တဲ့ႏိုင္ျပီး ကေလးသူငယ္ေတြ၊ သက္ၾကီးရြယ္အိုေတြ ၊ ကိုယ္၀န္ေဆာင္မိခင္ေတြ ဟာ အာဟာရ ခ်ိဳ႕တဲ့မႈ ျဖစ္ႏိုင္ေခ် ပိုမ်ားပါတယ္။
အက်ိဳးရွိျပီး ထိေရာက္တဲ့ အစားအစာ ကူညီမႈ လုပ္ငန္းတစ္ခုျဖစ္ေအာင္ လုပ္ရမယ့္ အခ်က္ေတြကေတာ့
၁) ကပ္ေဘး တစ္ခုဆိုက္ေရာက္ျပီဆိုတာနဲ႕ အစားအစာ ျဖန္႕ေ၀မႈ (Food Supplies) ကို တြက္ခ်က္ခန္႕မွန္းပါ..
၂) ကပ္ေဘးဒဏ္ ခံရတဲ့ လူေတြရဲ႕ အဟာရ အေျခအေနကို တြက္ခ်က္ပါ
၃) လူတစ္ဦးကို ေေန႕စဥ္လိုအပ္မယ့္ အစားအစာ အခ်ိဳးအစား နဲ႕ လူအမ်ားအတြက္ လိုအပ္မယ့္ အေရအတြက္ကို တြက္ခ်က္ပါ။
၄) ကပ္ေဘးဒဏ္ ခံရတဲ့ လူေတြရဲ႕ အဟာရ အေျခအေနကို ေစာင့္ၾကပ္ ၾကည့္႐ႈပါ။
ဆက္ေရးပါဦးမယ္…..
No comments:
Post a Comment